คุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร และ กรุณา ชิดชอบ สตรีผู้มีบทบาทสำคัญเคียงข้าง ทักษิณ ชินวัตร ผู้นำทางจิตวิญญาณค่ายแดง และ เนวิน ชิดชอบ ผู้นำค่ายน้ำเงิน ได้แสดงให้เห็นถึงยุทธศาสตร์การสร้างและรักษาอำนาจทางการเมืองไทยที่แตกต่างกันอย่างสุดขั้วตลอดหลายทศวรรษ โดยคนหนึ่งเลือกบริหารอำนาจ หลังม่าน อย่างสุขุมเยือกเย็น ขณะที่อีกคนก้าวขึ้น หน้าฉาก การเมืองท้องถิ่นอย่างเปิดเผยและพุ่งชน ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า นางพญาการเมืองไทย ทั้งสองคือปัจจัยชี้ขาดในโครงสร้างอำนาจของแต่ละค่าย
<!-- IMAGE: คุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร และกรุณา ชิดชอบ สองนางพญาการเมืองไทย | ภาพข่าว | Thai political queens Pojaman Na Pombejra and Karuna Chidchob -->
ในสภาวะที่การเมืองไทยเต็มไปด้วยการชิงช่วงความได้เปรียบ โครงสร้างอำนาจของค่ายแดง (ไทยรักไทย-เพื่อไทย) และค่ายน้ำเงิน (ภูมิใจไทย) ไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยตัวผู้นำชายเพียงลำพัง หากแต่มีสตรีผู้มากบารมีเป็นเสาหลักร่วมสร้างฐานอำนาจ แม้ปูมหลังตระกูล ทุนทางสังคม และวิถีการเดินเกมการเมืองของทั้งคู่จะแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
ปูมหลังตระกูล: สายสัมพันธ์ทางสังคมที่หล่อหลอมอำนาจ
<!-- IMAGE: แผนภูมิเปรียบเทียบปูมหลังตระกูลคุณหญิงพจมานและกรุณา ชิดชอบ | อินโฟกราฟิก | Infographic comparing family backgrounds of Pojaman Na Pombejra and Karuna Chidchob -->
คุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร หรือที่รู้จักกันในชื่อ คุณหญิงอ้อ (นามสกุลเดิม ดามาพงศ์) เกิดในตระกูลข้าราชการชั้นสูงกรุงเทพมหานคร เป็นบุตรคนสุดท้องของ พล.ต.ท.เสมอ ดามาพงศ์ อดีตผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจ เติบโตในสังคมชนชั้นนำ ได้รับการศึกษาจากโรงเรียนเซนต์โยเซฟคอนแวนต์ และศึกษาต่อระดับอนุปริญญาด้านบริหารธุรกิจที่มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเคนทักกี สหรัฐอเมริกา ความพิเศษของสายสัมพันธ์ตระกูล ณ ป้อมเพชร คือการเป็นตระกูลขุนนางเก่าแก่ที่ได้รับพระราชทานนามสกุลในสมัยรัชกาลที่ 6 และมีความเชื่อมโยงกับบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์การเมืองไทยหลายยุคสมัย
ทุนทางสังคมระดับตระกูลข้าราชการใหญ่และเครือข่ายอีลีตเมืองหลวงนี้เองที่กลายเป็น ลมใต้ปีก สำคัญให้แก่ทักษิณ ชินวัตร ในการเข้าถึงเครือข่ายข้าราชการและบิ๊กตำรวจ-ทหารในยุคเริ่มต้นสร้างตัว
ขณะที่ กรุณา ชิดชอบ หรือ ซ้อต่าย (นามสกุลเดิม สุภา) มีปูมหลังที่แตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง เกิดที่อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นบุตรของ คะแนน สุภา เจ้าของบริษัท เชียงใหม่คอนสตรัคชั่น จำกัด ซึ่งเป็นกลุ่มทุนรับเหมาก่อสร้างและอสังหาริมทรัพย์รายใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคเหนือ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และปริญญาโทด้านระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการจาก Westcoast University สหรัฐอเมริกา
การสมรสระหว่างกรุณากับ เนวิน ชิดชอบ บุตรชายของ ชัย ชิดชอบ อดีตประธานรัฐสภา เปรียบเสมือนการผนึกกำลังระหว่าง ทุนรับเหมาภาคเหนือ กับ ฐานการเมืองบ้านใหญ่ภาคอีสานใต้ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของค่ายน้ำเงิน
วิถีการเมือง: 'จอมนางหลังม่าน' VS 'แม่ทัพหน้าฉาก'
คุณหญิงพจมาน ไม่เคยลงสมัครรับเลือกตั้งในตำแหน่งทางการเมืองใดๆ และหลีกเลี่ยงการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนมาโดยตลอด แต่ในสายตาของนักการเมืองค่ายแดง เธอคือ ศูนย์รวมอำนาจเด็ดขาด ของพรรคไทยรักไทย พลังประชาชน จนถึงเพื่อไทย บทบาทการเมืองของเธอดำเนินผ่าน บ้านจันทร์ส่องหล้า ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการบริหารจัดการความเสี่ยงและโครงสร้างอำนาจภายใน
คุณหญิงพจมานเป็นผู้กุมกลไกการบริหารธุรกิจในเครือชินคอร์ปอเรชั่นอย่างเข้มแข็งจนสร้างฐานทุนหมื่นล้านให้แก่ครอบครัว ขณะเดียวกันในทางการเมือง เธอทำหน้าที่เป็น อำนาจสุดท้าย ที่คอยตัดสินใจในยามพรรคเกิดวิกฤต จัดสรรตำแหน่ง ควบคุมเสถียรภาพของ สส. และกำหนดจังหวะก้าวสำคัญของตระกูลชินวัตร นอกจากนี้ยังมีความเชี่ยวชาญในการประสานคอนเนกชันกับกลุ่มชนชั้นนำและขั้วอำนาจอนุรักษนิยม ดังเห็นได้จากการเข้าพบ พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ที่บ้านสี่เสาเทเวศร์หลังรัฐประหารปี 2549
การจดทะเบียนหย่าในปี 2551 แล้วกลับมาใช้นามสกุล ณ ป้อมเพชร ถูกวิเคราะห์ว่าเป็นทั้งกลยุทธ์ทางกฎหมายและการรักษาช่องทางสื่อสารกับกลุ่มชนชั้นนำกรุงเทพฯ วิถีของเธอจึงเป็นการใช้ความนิ่ง สุขุม และเด็ดขาดในการปกป้องครอบครัวและทิศทางพรรคอยู่หลังม่าน ซึ่งทำให้มีนักวิเคราะห์เปรียบว่าเธอ เหยียบหิมะไร้รอย
<!-- IMAGE: กรุณา ชิดชอบ ผู้นำเชียร์บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด | ภาพบุคคล | Karuna Chidchob Buriram United football club chairwoman -->
ในทางกลับกัน กรุณา ชิดชอบ เลือกวิถีทางที่เปิดเผยและพุ่งชนหน้าฉากทางการเมืองอย่างเต็มตัว เธอเคยดำรงตำแหน่ง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) จังหวัดบุรีรัมย์ 3 สมัย สังกัดพรรคเอกภาพ พรรคชาติไทย และพรรคไทยรักไทย ก่อนผันตัวลงสมัครและได้รับเลือกตั้งเป็น นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) บุรีรัมย์ ถึง 2 สมัย ซึ่งรวมถึงการเอาชนะ อุษณีย์ ชิดชอบ พี่สาวของเนวินในศึกการเลือกตั้งปี 2551 ได้อย่างขาดลอย
'กรุณา ชิดชอบ เป็นตัวแทนของการเมืองท้องถิ่นนิยม เธอใช้พลังจากทุนรับเหมาก่อสร้างผสานเข้ากับการบริหารงาน อบจ. และการสร้างสโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด นำพาตระกูลชิดชอบก้าวข้ามภาพจำการเมืองแบบเก่า'
กรุณายังเป็นกำลังสำคัญในการสร้างแบรนด์ บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด รับบทบาทรองประธานสโมสรและ ประธานเชียร์ ที่ถือโทรโข่งนำแฟนบอลร้องเพลงบนอัฒจันทร์ด้วยตัวเอง การแต่งกายสไตล์สปอร์ตและการตอบโต้คอมเมนต์ในโซเชียลมีเดียอย่างตรงไปตรงมา ทำให้เธอกลายเป็นภาพลักษณ์ของ หญิงแกร่งที่ไม่เกรงกลัวใคร ช่วยสร้างฐานมวลชนชนชั้นกลางและคนรุ่นใหม่ในท้องถิ่นให้แก่ค่ายน้ำเงินอย่างแน่นหนา
'พจมาน' เซฟโซนค่ายแดง - 'กรุณา' ที่พึ่งท้องถิ่น
ภาพลักษณ์ที่แสดงออกมาของสตรีทั้งสองคนสะท้อนกลยุทธ์การรักษาอำนาจที่แตกต่างกันตามโครงสร้างฐานเสียง ค่ายแดง เติบโตมาจากพรรคการเมืองระดับชาติที่ชูนโยบายประชานิยม การที่ทักษิณตกเป็นเป้าหมายของการถูกโจมตีทางกฎหมายและรัฐประหาร ทำให้คุณหญิงพจมานต้องวางตัวเป็น พื้นที่รองรับความปลอดภัย โดยการอยู่หลังม่านช่วยให้เธอมียุทธภูมิที่ปลอดภัย สามารถเจรจาต่อรองทางการเมืองได้อย่างมีพลังโดยไม่ต้องแลกกับแรงกระแทกที่หน้าฉาก
ตรงกันข้าม ค่ายน้ำเงิน ของตระกูลชิดชอบเติบโตมาจากฐานการเมืองแบบ บ้านใหญ่ ในต่างจังหวัด ซึ่งความนิยมเกิดจาก การมองเห็นตัวตนและผลงานในพื้นที่ กรุณา ชิดชอบ จึงต้องใช้วิธีการ เปิดหน้า เพื่อสร้างสัญลักษณ์แห่งความใส่ใจและเป็นที่พึ่งของคนท้องถิ่น การกุมตำแหน่งนายก อบจ.บุรีรัมย์ควบคู่ไปกับการบริหารสโมสรฟุตบอล ช่วยเปลี่ยนจังหวัดบุรีรัมย์จากเมืองทางผ่าน กลายเป็น เมืองแห่งการท่องเที่ยวและกีฬา ซึ่งเป็นการแปลงทุนทางเศรษฐกิจรับเหมาก่อสร้างให้กลายเป็นทุนทางวัฒนธรรมและความนิยมทางการเมือง
การเปรียบเทียบวิถีแห่งอำนาจของคุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร และกรุณา ชิดชอบ ชี้ให้เห็นว่าสตรีทั้งสองคนไม่ได้เป็นเพียง ภริยาผู้นำ ที่ยืนอยู่ข้างหลังอย่างเงียบๆ หากแต่เป็น ผู้ร่วมวางยุทธศาสตร์ คนสำคัญของสองค่ายอำนาจใหญ่ในสังคมไทย ไม่ว่าจะเลือกบริหารอำนาจผ่าน หลังม่านบ้านจันทร์ส่องหล้า หรือ หน้าฉากเขากระโดง ทั้งคุณหญิงพจมานและกรุณาต่างได้พิสูจน์แล้วว่าในเวทีอำนาจการเมืองไทย บทบาทของ นางพญา คือปัจจัยชี้ขาดแพ้-ชนะค่ายการเมือง
<!-- IMAGE: แผนที่เปรียบเทียบฐานอำนาจค่ายแดง-ค่ายน้ำเงิน กรุงเทพฯ vs บุรีรัมย์ | แผนที่ | Map comparing Thai red camp Bangkok power base vs blue camp Buriram political stronghold -->
